A

AALMOES	Vorm van hulp aan een in lichamelijke of geestelijke nood verkerende medemens, wordt in de theologie 'aalmoes' genoemd; wanneer het tegenwoordig over 'een aalmoes' gaat, is dat meestal in de meer beperkte betekenis van een materiële of geldelijke gift
AALMOEZENIER	Priester belast met het pastoraat voor een speciale groep, zoals militairen of gevangenen.
AANBIDDEN	Door gebed, God belangeloos eer bewijzen. Aanbidden wordt uitsluitend gebruikt voor gebed tot God, niet tot Maria of andere heiligen.
AANROEPEN	Bidden tot God of tot de heiligen, meestal om een gunst te verkrijgen.
AARTSBISDOM	Kerkjuridisch vastgesteld gebied van een aartsbisschop. Deze staat aan het hoofd van zijn eigen (aarts)bisdom, en heeft een leidende functie ten opzichte van de andere bisschoppen binnen een kerkprovincie.
AARTSENGEL	Bode Gods uit het achtste koor der engelen, zoals Gabriël - Hebreeuws 'Held van God' (Lukas 1,26), Michaël - Hebreeuws 'Wie is als god?' (Apocalyps 12,7) en Rafaël - Hebreeuws 'God heeft geheeld' (Tobias 5,17).
ABDIJ	Klooster van een contemplatieve orde met een abt of abdis aan het hoofd en een prior of priorin als plaatsvervang(st)er.
ABDIS	Hoofd van een vrouwen abdij
ABDICATIE	Afstand doen van troon of ambt. Zeer zeldzaam. In de geschiedenis van de kerk slechts enkele malen voorgekomen dat een Paus afstand deed.
ABSIS	Overwelfde, halfronde of veelhoekige koor-nis als uitbouw van het hoofdaltaar in sommige grote kerken (basilieken), vaak voorzien van zitbanken voor aan de plechtigheden deelnemende geestelijken.
ABSOLUTIE	Kwijtschelding van in de biecht beleden zonden, door de priester in Christus' naam verleend.
ABSOUTE	Liturgisch gebed dat na de requiemmis voor de overledene wordt uitgesproken of (meestal) gezongen.
ABT	hoofd van een mannenabdij
ACOLIET	Misdienaar, vroeger ook clericus die de laatste der kleine wijdingen heeft ontvangen.
AD LIMINA BEZOEK	Iedere diocesane bisschop is verplicht om elke vijf jaar een bezoek aan Rome te brengen, teneinde de graven van de apostelen Petrus en Paulus te vereren en bij de paus verslag uit te brengen over de toestand van zijn bisdom. Dit wordt het Ad-liminabezoek genoemd
ADVENT	De eerste vier weken van het kerkelijk jaar, voorafgaand aan het Kerstfeest, de komst (adventus) van de Heer. Tijd van inkeer en boete met paarse gewaden in de liturgie, waarin onder meer de Gregoriaanse hymne Rorate coeli desuper (Dauwt hemelen de Rechtvaardige) gezongen wordt.  Zie ook: gaudete, gulden mis, kerstkring, liturgische kleuren, quatertemperdagen, roerende feestdagen.
ADVENTSKRANS	hangende ronde krans van gevlochten dennen- of sparrengroen als symbool van hoop, met vier kaarsen waarvan er elke week één meer wordt aangestoken.
ADVOCAAT VAN DE DUIVEL	Kerkjurist die bij een kerkelijk proces als aanklager optreedt.  promotor fidei.
AFLAAT	Kerkelijke kwijtschelding van straf. Thans zo goed als verouderd begrip, dat berust op het onderscheid tussen de vergeving der zonden door de biecht, en de daarvoor opgelegde straf. Die straf kon voor sommige zonden zeer zwaar uitvallen. Na verloop van tijd ging de kerk dergelijke straffen vervangen door aflaten, kwijtscheldingen, te verkrijgen door allerlei gebeds- of boetehandelingen. Het verlenen van aflaten is in de loop der eeuwen ontaard tot een soort handel die door de kerk officieel werd afgewezen.
AGAPE-VIERING	Grieks: agapè: liefde (vgl. l Cor. 13,13): gemeenschappelijk liefdesmaal van (de eerste) christengemeenten ter gedachtenis aan het Laatste Avondmaal; thans met de betekenisonderscheiding dat er geen consecratie van brood en wijn plaats vindt en ook geen geconsacreerd brood en wijn uitgedeeld worden.
AGNUS DEI	Latijn: lam Gods: driemaal herhaald gebed of gezang op het einde van de mis (met tweemaal de toevoeging: dat wegneemt de zonden der wereld, ontferm U over ons, en de derde maal met de toevoeging: dat wegneemt de zonden der wereld, geef ons de vrede).
ALBE	Lang, witlinnen liturgisch gewaad, onderhemd tot aan de voeten, opgeschort door een koord (cingel), waaroverheen stola en kazuifel of koorkap worden gedragen.
ALLELUJA	Van oorsprong Joodse uitroep met de betekenis 'Looft de Heer met vreugde'.
ALLERHEILIGEN	Gedachtenis(viering) van alle heiligen op 1 november, op het eind van het kerkelijk jaar.  Zie ook: geboden feestdagen.
ALLERZIELEN	Gedachtenis(viering) van alle overledenen op 2 november, op het eind van het kerkelijk jaar.
ALTAAR	Liturgische offertafel, centrale plaats van de eucharistieviering in katholieke kerken.
ALTIJDDURENDE AANBIDDING	Door sommige religieuze congregaties beoefend ononderbroken gebed tot het heilig sacrament, dat in de vorm van een geconsacreerde hostie in een monstrans ten toon wordt gesteld.
ALTIJDDURENDE BIJSTAND	Predicaat, toegekend aan een populaire en zeer vaak vereerde icoon van Maria met Jezus: Onze Lieve Vrouw van altijddurende bijstand.
AMBO	Verhoging(en) in sommige grote kerken (basilieken) opzij vooraan het hoofdaltaar, voor de verkondiging en het voorlezen van het evangelie (aan de noordzij, links vanuit de kerk) en de rest van de heilige schrift (aan de zuidzij, rechts vanuit de kerk)
AMICT	Witlinnen liturgische schouderdoek , waaroverheen een kazuifel wordt gedragen.
AMPUL	klein kannetje of kruikje voor gewijde olie
ANACHOREET	kluizenaar
ANDRIESKRUIS, SINT	Kruis met schuine balken in X-vorm. Volgens de traditie zou de apostel Andreas aan zo'n kruis gekruisigd zijn. De naam wordt o.a. gebruikt voor een dergelijk kruis op verkeersborden.
ANGELUS	Latijn: engel, daarvan afgeleid: het angelus, als beginwoord van het Latijnse gebed Angelus Domini, in het Nederlands De Engel des Heren. Die werd vroeger driemaal daags gebeden (om zes uur's morgens, om twaalf uur's middags en om zes uur's avonds). Voor het angelus werd de kerkklok geluid, telkens driemaal kort en eenmaal lang, ter aanduiding van de duur der onderdelen van het gebed.  Zie ook: engelen, regina coeli.
ANNUNCIATEN	orde gesticht in 1501 door H Jeanne de Valois Kledij: witte mantel, zwarte sluier, zwart  habijt, rode scapulier
ANNUNCIATIE	Latijn: aankondiging, namelijk de boodschap van de aartsengel Gabriël aan Maria, dat zij van de heilige Geest zou ontvangen en moeder zou worden van Jezus Christus. Het feest van de Annunciatie, oftewel Maria Boodschap, wordt gevierd op 25 maart.
ANTIFOON	Refrein of beurtzang, onder andere vóór en na een psalm, maar ook als zelfstandig gezang.
ANTONIETEN	klooster orde gesticht  in 1095  door Franse edelman uit dankbaar hedi voor genezing van zoon die leed aan zgn Antoniusvuur.
APOCRIEF EVANGELIE	door de kerk niet als gezaghebbend  erkend evangelie
APOLOGETIEK	De leer van de geloofsverdediging
APOSTOLAAT	In het algemeen de verspreiding van het geloof; vaak met nadere specificatie, b.v. apostolaat des gebeds, apostolaat der hereniging, e.d.
APOSTOLISCHE KAMER	De Apostolische Kamer is het administratieve lichaam dat de tijdelijke goederen en rechten van de paus beheert in de periode tussen het overlijden van de paus en de keuze van een nieuwe paus. Aan het hoofd staat de camerlengo.
APOSTOLISCH VICARIS	Hoofd van een apostolisch vicariaat, d.w.z. van een missiegebied waaraan nog niet de status van aartsbisdom is toegekend. De apostolisch vicaris wordt rechtstreeks door de paus benoemd en heeft binnen zijn vicariaat dezelfde bestuursbevoegdheden als een bisschop.
APOSTOLISCHE STOEL	Ook wel Heilige Stoel: de Romeinse bisschopszetel van de paus, hoofd van de gehele katholieke kerk.
ARMBESTUUR	(Voormalig) college belast met de zorg voor de armen, meestal binnen de parochie.
ARIANISME	stroming binnen het christendom die werd genoemd naar haar stichter Arius (256-336), presbyter van Alexandrië. In het arianisme wordt het dogma van de drie-eenheid niet geaccepteerd. Zowel Jezus als de Heilige Geest worden gezien als scheppingen van God de Vader, die ondergeschikt zijn. Jezus is hierbij alleen ondergeschikt aan God, terwijl de Heilige Geest ondergeschikt is aan zowel Jezus als God
ASCESE	Ascese (van het Griekse 'askèsis' = oefening) is het streven naar of het beoefenen van een reine levenswandel door de eigen hartstochten en begeerten te beteugelen en zelftucht toe te passen.  Ascese kan gepaard gaan met zelfkastijding. In de bijbel is ascese geen doel op zich, aangezien de schepping als goed wordt voorgesteld en de mens daarin geen minderwaardig wezen is. Wel wordt in het Nieuwe Testament matigheid gepredikt.  Het Christendom kent  vormen van ascese zoals het kluizenaars- en kloosterbestaan, gebaseerd op geloften van armoede, kuisheid en gehoorzaamheid.In zuidelijke Europes landen wordt tijdens zo genaamde  boete processies nog aan zelfkastijding gedaan.
ASKRUISJE	Op Aswoensdag, de eerste dag van de vasten, tekent de priester tijdens de boeteviering het voorhoofd van de gelovige met een kruisje van gewijde as van verbrande palmtakken; daarbij zegt hij: Gedenk, mens, dat gij stof zijt en tot stof zult wederkeren. Soms wordt de gelovigen ook wel de gelegenheid geboden zichzelf met deze as te tekenen.
ASPERGES ME	Liturgisch gezongen gebed gezongen bij de water besprenkeling door priester tijdens de viering.
ASSUMPTIE	ten-hemel-opneming.
ASWOENSDAG	De eerste dag van de vasten, zes en een halve week vóór Pasen, daags na vastenavond.
AUGUSTIJNEN	orde ontstaan in 1256 .leven volgens de regel van H Augustinus van Hippo. Vrouwen (Augustinessen) kledij  volledig zwart

terug naar boven

Sluit dit venster